مدیریت شیلات Fishery Management
دکتر افشین عادلی - عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و کارشناس رسمی دادگستری در رشته شیلات
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: افشین عادلیAfshin Adeli - ٢۳ امرداد ۱۳٩٤

برای تشخیص و تمایز بین گونه­های مختلف از روش­های طبقه­بندی مختلف، عمدتا مطالعات تاکسونومیک که پایه علم ماهی شناسی را تشکیل می­دهند و برای مطالعات زیست محیطی، فیزیولوژیک و سایر مطالعات مورد نیاز هستند، استفاده می­گردد.

روش­هایی که برای مطالعات تاکسونومی مورد استفاده قرار می­گیرند شامل:

1. اندازه­گیری­­های مورفومتریک

2.محاسبات مریستیک

3. ویژگی­های تشریحی

4. الگوهای رنگ

5. کاریوتایپ

6. خصوصیات بیوشیمیایی (ژنتیکی)

 

1. اندازه­گیری­های مورفومتریک

این اندازه­گیری­ها شامل هر اندازه­گیری استانداردی است که می­توان برای ماهی انجام داد که از جمله می­توان به طول استاندارد، طول پوزه، طول طویلترین شعاع بر روی باله پشتی یا ضخامت ساقه دمی اشاره کرد. از آنجا که این اندازه­گیری­ها با رشد ماهی تغییر می­کند و رشد ماهی در تمام جهات به یک نسبت صورت نمی­گیرد. و دی مورفیسم (دو شکلی) جنسی در بین ماهیان امری متداول است، به منظور استاندارد کردن اندازه­گیری­های مورفومتریک به نحوی که این اندازه­ها در بین گونه­ها قابل مقایسه باشد، یک پروتکل ایجاد شده است که در آن، مجموعه­ای از اندازه­گیری­ها بین نقاط مشخص تشریحی ماهی صورت می­گیرد که از جمله آن می­توان به اندازه­گیری فاصله بین قاعده باله پشتی تا قاعده باله مخرجی اشاره کرد.

2. خصوصیات مریستیک

معمولا این خصوصیات قابل اعتمادترین ویژگی­های تاکسونومیک محسوب می­شود. زیرا انجام آنها بسیار ساده است. خصوصیات مریستیک شامل هر چیزی است که می­توان بر روی ماهی شمارش کرد که می­توان از تعدادمهره­ها، شعاع­ها و خارهای باله­ها، ردیف­های فلس­ها، زوائد باب المعدی و منافذ خط جانبی نام برد. به دلیل تفاوت­های زیاد این اندازه­ها در یک گونه بهتر است محاسبات بر روی گونه­های بیشتر و میانگین، محدوده­ی اندازه و خطای معیار تعیین می­شود. از دلایل تفاوت در محاسبات: خطای انسان، شرایط متفاوت رشد ماهی نوزاد

3. ویژگی­های تشریحی

این ویژگی­ها را می­توان به سختی تعیین کرد که شامل شکل، کامل بودن خط جانبی و وضعیت آن، وضعیت و اندازه اندام­های داخلی، وضعیت­های تشریحی خاص ( مثل تنفس از هوا و اندام­های الکتریکی)، خصوصیات ثانویه جنسی (مثل برجستگی­های تولید مثلی بر روی بدن ماهیان نر) و شکل، اندازه، وضعیت و ارتباطات داخلی استخوان­ها و عضلات. بیشتر این خصوصیات حالت مثبت منفی دارند. یا این ویژگی­ها را دارند یا ندارند پس ویژگی قطعی محسوب می­شود. با این وجود گاهی مطلق نیستند. زیرا گاهی یک ماهی منفرد از یک گونه پیدا می­شود که واجد ویژگی­هایی است که ویژگی قطعی گونه دیگر بوده و با گونه­ اول ارتباط نزدیک دارد. برای مثال، معمولا دندانهای قاعده­ای آبششی (بازی برانشیال) خصوصیتی قابل اطمینان برای تفکیک قزل­آلای حلق بریده از رنگین کمان است، اما این دندان­ها به طور نادر یک قزل­آلای رنگین کمان خوب یافت می­شوند. برعکس، گاهی قزل­آلای حلق بریده خوب فاقد این دندان­هاست.

4 الگوهای رنگ

این ویژگی­ها شاید متغیرترین ویژگی گونه­ای محسوب می­شود. زیرا بر اساس سن، ساعات مختلف روز یا محیطی که ماهیبا آن سرو کار دارد، تغییر می­کند. با این وجود، الگوهای رنگ باید بخش معمی از توصیف گونه­ای را تشکیل دهند، زیرا این الگوها جزء اختصاصات گونه­ای به حساب می­آیند و انعکاس دهنده­ی وضعیت زیستگاه، شرایط تولید مثل، جنسیت و روش­های برقراری ارتباط با هم نوعان هستند. مشکل عمده در خصوص استفاده از رنگ به عنوان یک وسیله تاکسونومیک این است که ماهیان در اثر ماندن در مواد نگهدارنده رنگشان را ازدست می­دهند. از این بایت توصیف ماهی زنده بسیار معقولانه­تر است.

5. کاریوتایپ

کاریوتایپ توصیف تعداد و ریخت شناسی کروموزم­هاست. در دوره تغییرات تکاملی تعداد کروموزوم­ها ممکن است کاهش یابد، اما تعداد بازوها تغییری نمی­کند. از این رو شمارش تعداد و تعیین وضعیت بازوهای کروموزوم­ها بهتر به نظر می­رسد. برای مثال در کپور، ماهی طلایی، و سس ماهی تعداد بازوهای کروموزومی تقریبا دو برابر سایر کپور ماهیان است. این حالت در همه­ی اعضای خانواده­ی اشتقاق یافته کاتوستومیده نیز دیده می­شود و این امر نشان می­دهد که احتمالا تتراپلوئیدی نقش مهمی در تکامل اولیه­ی این گونه­ها ایفا کرده است. به طور مشابه در ماهی قزل­آلا، آزاد، آزاد سفید و سالمونیده نیز تعداد بازوهای کروموزومی در برابر ماهیان اسملت است. این ماهیان اعضای دودمانی راسته آزاد ماهی شکلان هستند.

6. ویژگی­های بیوشیمیایی

ویژگی­های بیوشیمیایی الگوهایی در خصوص پروتئین­ها و ماده ژنتیکی هستند. و روش­های اصلی آن شامل: الکتروفورز و روش­های مختلف تجزیه (آنالیز) ترکیب و ساختار DNA هستند. اگرچه روش الکتروفورز ابزار مهمی برای سیستاتیک است، اما بررسی مستقیم ساختار ژنتیکی، روش­هایی که امکان بعضی از اندازه­گیری­ها را برای تعیین توالی DNA فراهم می­کند، جایگزین الکتروفورز شده است. فائده این روش­ها این است که می­توان آن را با نمونه­های کوچکی از بافت انجام داد و نیازی به کشتن ماهی نیست دو نوع DNA بررسی می­شود: DNA  میتوکندری و DNA هسته

روشی که امروزه دثیث­تر بوده و بیشتر مورد استفاده است، روش بارکدینگ (Barcoding) که تلفیقی از روش­ مولکولی و تاکسونومی است. پروسه بارکد DNA از یک قطعه کوتاه (حدود 650 جفت باز)، استاندارد شده، از ژن معروف سیتوکروم اکسیداز ساب یونیت1 (CO1) از میتوکندری استفاده می­نماید. آن را تقویت و تکثیر (Amplify) و سپس تقطیع و مرتب (Sequence) ی­نماید تا شناسنامه را ایجاد نماید. از مزایای این روش شناسایی قطعی گونه­ها در صید ودر صید ضمنی، شناسایی گونه­ها توسط همگان با در دست داشتن یک منبع استاندارد نرم افزاری شناسه­ها، شناسایی گونه-های پریاب، کمیاب، بومی با مهاجم، در حال انقراض محلی یا جهانی و دقت و سرعت بالا و کشف قاچاق ماهیان، حفاظت از تنوع زیستی و ...

7. قابلیت تغییر پذیری

معمولا ماهیان نسبت به دیگر مهره­داران، قابلیت تغییرپذیری فنوتیپی بسیار بیشتری دارند. تفاوت­های زیاد در اندازه بدن، میزان رشد، الگوهای رنگ و سایر خصوصیات به صورت متداول دیده می­شود. قابلیت تغییرپذیری دارای پایه و اساس ژنتیکی است و تنوع زنوتیپی برای حفظ و نگهداری تغییر فنوتیپی حائز اهمیت است. از دیگر این ویژگی­ها الگوهای مربوط به تاریخچه زندگی، توانایی مهاجرت، تحمل در مقابل pH کم و مواد سمی، رفتار دسته جعی و مقاومت در مقابل بیماری­ها. معمولا ماهیانی که هتروزیگوسیتی ( داشتن تنوع آللی وسیع) دارند، به احتمال زیاد نوزادانی تولید می­کنند که آنها نیز قابلیت تولید مثل دارند ( دارای قدرت تطبیق زیاد). این امر خصوصا در محیطی که قابلیت تغییر دارد، روی می­دهد.

8. جدا شدن گونه­ها

سازگاری محلی، انعکاسی از به گزینی طبیعی به صورت کوتاه مدت است که اثر خود را بر روی قابلیت تغییر ژنتیکی گونه­ها اعمال می­کند. اولین مرحله از روند رشد گونه جدید ( جدایی گونه­ها) باشد. با توجه به ماهیت نوسانی محیط، شخصابیشتر جمعیت­هایی که سازگاری محلی نشان می­دهد، به گونه مجزا تبدیل نمی­شوند که علت این امر تاحدی، وجود عوامل بسیاری است که در جدایی گونه­ها نیز مشارکت دارند. با این که تصور می­شود بیشتر گونه­ها صد هزار سال است که وجود دارند، اما جدایی گونه­ها به طور تعجب­آوری سریع صورت می­گیرد. این پدیده علت بروز تفاوت­ها و تشابهات در بین گونه­هاست.

9. دورگه­گیری

بیشتر در گونه­های آب شیرین متداول است. منجر به شکل­گیری گونه­های جدید می­شود، مانند ماهیان مولی تک جنسی یا مایهان تتراپلوئید از طرف دیگر این امر ممکن است به ریشه­کن شدن گونه­ها نیز منجر شود، خصوصا اگر دخالت انسان این امکان را فراهم کند که ماهیان از سدهای طبیعی گذر کنند بنابراین قزل­آلای حلق بریده در حوضه آبریز دریاچه­های بزرگ ایالت متحده در اثر دورگه­گیری با قزل­الای رنگین کمان که به آنجامعرفی شده بود از بسیاری از محدوده­های طبیعی خود ریشه­کن شده است. معمولا به دلایل مختلف فنوتیپ قزل­آلای رنگین کمان پس از دورگه­گیری و پس از چندین نسل به فنوتیپ قزل­آلای حلق بریده غالب می­شود.  

با تشکر از نگارش: سرکار خانم مهندس صونا کلته دانشجوی دکتری فرآوری محصولات شیلاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

نویسنده: افشین عادلیAfshin Adeli - ٢۳ امرداد ۱۳٩٤

Abstract World production of caviar from the farmed sturgeon has recently so increased that in addition to compensate reduction of natural resources of sturgeon, it has also increased its share in the world market for caviar and its substitutes. Although Belarus, China and Norway are currently considered as the main exporting countries of caviar and its substitutes but, Iran solely exports caviar from sturgeon species. Having a world reputation in caviar brand, as well as the decreased natural resources, Iran aims to develop sturgeon rearing as well as modern marketing along with global standards to stand its brand and reputation as well as its world market share. The present paper reviewed the caviar and caviar substitutes market with emphasis on sturgeon caviar. During 1991-2013, caviar export from Iran decreased by 21.2 % in quantity and decreased income by about 17.2 %. However, the caviar value increased from 231000 to 680000 USD per ton

http://ecopersia.modares.ac.ir/article_13117_5283.html

نویسندگان وبلاگ:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :